Wdzięczność jest dziękowaniem Temu, Kto obdarzył nas błogosławieństwami, za Jego szczodrość. Wdzięczność sługi powinna mieć trzy wartości, bez których nie może być rozpatrywana, jako wdzięczność. Jest to wewnętrzne rozpoznanie i okazanie wdzięczności za dobrodziejstwo, mówiąc o nim otwarcie, i używając go, jako środek czczenia Boga.

Wdzięczność jest kwestią serca, języka i kończyn. Serce jest dla wiedzy i miłości do Niego, język jest, aby Mu dziękować i wysławiać Go, a kończyny powinny być przyzwyczajone do posłuszeństwa Temu, Komu dziękują i powinny się powstrzymać od popełniania aktów nieposłuszeństwa.

Bóg, On jest Wzniosły i Wywyższony, powiązał wdzięczność z wiarą. Mówi On, że nie potrzebuje On karać Swoich stworzeń, jeśli Mu dziękują i wierzą w Niego. Mówi On:

"Dlaczego Bóg miałby karać, jeśli będziecie wdzięczni i jeśli wierzycie?" (4:147)

Wyniosły i Potężny mówi też, że wdzięczni ludzie zostali wyróżnieni spośród reszty Jego sług z powodu miłosierdzia, które On im okazuje. Potężny i Wyniosły mówi:

"Tak doświadczyliśmy jednych przez drugich, aby mówili: "Czy to są ci spośród nas, których obdarował Bóg?" Czyż to nie Bóg zna najlepiej tych, którzy są wdzięczni?" (6:53)

Podzielił On ludzi na wdzięcznych i niewdzięcznych, a najbardziej nieprzyjemną wartością dla Niego jest niewdzięczność i ci, którzy ja reprezentują, zaś najbardziej drogocenna jest wdzięczność i ci, którzy ja reprezentują:

"Zaprawdę, poprowadziliśmy go prostą drogą - czy był on wdzięcznym czy niewdzięcznym." (76:3)

A także:

"Oto ogłosił wasz Pan: "Jeśli będziecie wdzięczni, to Ja obdarzę was bardziej; a jeśli nie będziecie wdzięczni, to, zaprawdę, Moja kara będzie straszna!"" (14:7)

W powyższych wersach Bóg ustanawia obdarzenie błogosławieństwami zależnym od wdzięczności. Nie ma limitu w powiększaniu Jego błogosławieństw, tak samo jak nie ma granic, aby być Mu wdzięcznym. Bóg, On jest Potężny i Wyniosły, ustanowił obdarzenie nagrodą zależnym od Jego Woli. Mówi On:

"A jeśli boicie się ubóstwa, to wzbogaci was Bóg przez Swoją Łaskę, jeśli zechce. Zaprawdę, Bóg jest Wszechwiedzący, Mądry!" (9:28)

A także:

"On karze, kogo chce, i przebacza, komu chce." (5:40)

Oraz:

"Bóg nawraca się ku temu, komu chce." (9:15)

On nie ogranicza Swojej nagrody za wdzięczność, gdy obiecuje:

"My niebawem zapłacimy tym, którzy są wdzięczni." (3:145)

Gdy wróg Boga, szatan, dowiedział się o wartości wdzięczności - i że osiągniecie jej jest najwznioślejszym i najwyższym stanem - skierował swe zmagania w kierunku odciągnięcia ludzi od niej:

"Następnie będę ich nachodził z przodu i z tylu, z prawej i z lewej strony i Ty większości z nich nie znajdziesz wdzięcznymi." (7:17)

Bóg opisał wdzięcznych spośród Swych poddanych jako będących nielicznymi:

"Lecz nieliczni z Moich sług są wdzięczni!" (34:13)   

Zrelacjonowano, że Prorok (saw) stał odprawiając modlitwę nocną aż spuchły mu (saw) stopy. Zapytano go (saw): "Dlaczego to robisz skoro Bóg przebaczył ci twoje przeszłe i przyszłe grzechy?" Odrzekł on (saw): "Czyż nie powinienem być stale wdzięcznym sługą!" (Al-Buchari, Kitab at-Tahadżdżud, 3/14; Muslim, Kitab Sifat al-Qijjamah, 17/162.)

Prorok (saw) zwrócił się raz do Mu'ada (raa): "Na Boga! Jesteś mi drogi! Nie zapominaj więc, powiedzieć po każdej modlitwie: 'O Boże! Dopomóż mi we wspominaniu Ciebie, w byciu Ci wdzięcznym i w służeniu Ci dobrze." [Allaahumma aini wa dhikrika wa szukrika wa husni ibadatika] (Ahmad, al-Musnad, 5/245-247; al-Hakim, Ma'rifatas-Sahabah, 3/273; an-Nisa'i, Kitab as-Sahw, 3/53.)

Wdzięczność jest powiązana ze Szczodrością Boga i jest tym, co ją powiększą. Umar ibn Abdul-Aziz rzekł: "Dołącz Szczodrość Boga dla ciebie do swojej wdzięczności do Niego."

Ibn Abi'd-Dunja przekazał, że Ali ibn Abi Talib (raa) powiedział do człowieka z plemienia Hamazan: "Hojność Boga jest powiązana z wdzięcznością, a wdzięczność jest związana z powiększaniem Jego Hojności. Szczodrość Boga przestanie się powiększać, gdy Jego sługa przestanie Mu być wdzięczny."

Al-Hasan (ra) doradzał: "Mów o Jego Hojności często, bo rozpowiadanie o niej jest wdzięcznością."

Bóg nakazał Swojemu Wysłannikowi (saw), aby rozgłosił Hojność swego Pana w ayat:

"I o dobrodziejstwach swego Pana - opowiadaj!" (93:11)

Bóg, On jest Wywyższony, jest zadowolony, gdy efekt Jego Szczodrości jest ujawniony, ponieważ to, samo w sobie, jest formą wdzięczności, która mówi sama za siebie. (To jest poparte przez hadith przekazaną przez at-Tirmidhi, Kitab al-Adab, 8/106, i przez al-Hakim, Kitab al-At'ima, 4/135, na autorytecie Amr ibn Szu'aib, którą otrzymał od swojego ojca i dziadka, że Prorok (saw) powiedział: "Podoba się Bogu, gdy widzi efekt Swojej Hojności na Swoim słudze." Szejk Szakir sklasyfikował tą hadith jako sahih w swojej al-Musnad, 6708.)

Gdy Al-Mughira (raa) był wypytywany, jak się ma, odpowiadał: "Jesteśmy pogrążeni w Szczodrości naszego Pana i nie mamy możności, aby Mu wystarczająco podziękować. On nas kocha najbardziej, a nas nawet nie potrzebuje, a my nie mamy do Niego szacunku, chociaż jesteśmy od Niego całkowicie zależni."

Szarik mówił: "Kiedykolwiek sługa dotknięty jest nieszczęściem, Bóg daje mu jedną z trzech rzeczy:

  1. nie wpływa ono na jego wiarę;

  2. nie jest tak ciężkie jak mogłoby być;

  3. a ponieważ zostało rozporządzone, już się wydarzyło i jest skończone."

Junus ibn Ubaid zrelacjonował, że gdy Abu Ghunaimah został raz spytany: "Jak się masz?", odpowiedział: "Utknąłem pomiędzy dwoma błogosławieństwami, których natura jest taka, że nie wiem, które z nich jest wspanialsze: - moje złe uczynki, które Bóg dla mnie zakrył tak, że nikt mi nie może z ich powodu urągać; - czy afekt do mnie, który Bóg umieścił w sercach Swoich stworzeń, na który ja nie zasługuję ze względu na moje akcje i uczynki."

Safjan skomentował poniższą ayat z Qur'anu: "Pozostaw Mnie więc z tymi, którzy za kłamstwo uznali to opowiadanie! My poprowadzimy ich stopniowo tak, iż oni wcale nie będą wiedzieli." (68:44), mówiąc, że Bóg sprawia, że jego błogosławieństwo jest dla nich zadowalające, podczas gdy powstrzymuje On ich możliwość oddania Mu wdzięczności. Inni stwierdzili, ze kiedykolwiek tacy ludzie popełniają grzech, On obdarza ich błogosławieństwem.

Pewien człowiek spytał raz Abu Hazima (ra): "O Abu Hazim, czym jest wdzięczność oczu?" Odparł: "Jest ukazywaniem tego, co widziały dobrego, a ukrywaniem tego, co widziały złego." Mężczyzna pytał: "A czym jest wdzięczność uszu?" Odpowiedział: "Jeśli usłyszysz nimi coś dobrego to, to pojmiesz, a jeśli usłyszysz coś złego to, to odrzucisz," Mężczyzna dalej wypytywał: "A czym jest wdzięczność rąk?" Odpowiedział: "Nie używaj ich do zabierania czegoś, co nie jest twoje i nie powstrzymuj ich od dawania czegoś, co należy się Bogu." Człowiek ten zapytał: "A czym jest wdzięczność żołądka?" Odrzekł: "Jego dolna cześć jest na jedzenie, a górna na wiedze." (tj. nie powinien on być przepełniony jedzeniem). Człowiek ponownie zapytał: "Czym jest wdzięczność intymnych części ciała?" Abu Hazim wyrecytowal w odpowiedzi ayat z Qur'anu:

"którzy zachowują wstrzemięźliwość, z wyjątkiem swoich żon i tego, czym zawładnęła ich prawica, bo wtedy nie będą ganieni - a którzy pożądają inne, poza nimi, są występni." (23:5-7)

Mężczyzna zadał kolejne pytanie: "Czym jest wdzięczność stop?" Powiedział: "Jeśli dowiesz się o śmierci prawego męża, który był zwykły używać swych stop do wykonywania dobrych uczynków i do odprawiania modlitw, wówczas użyj swoich stop tak, jak on by je użyl; a gdy człowiek, który zmarł był ci nieprzyjazny, wówczas odwróć się od tego, co on robił i bądź wdzięczny Bogu."

"A jeśli chodzi o tego, kto używa swego języka tylko, aby wyrazić swą podziękę, jest on jak człowiek, który się okrywa brzegiem swego ubrania bez zakładania go, więc nie czerpie z niego korzyści ani w czasie gorąca ani w czasie zimna, ani gdy pada deszcz, czy śnieg."

Człowiek wiedzy napisał raz do swojego brata: "Zostaliśmy obdarzeni przez Boga tyloma dobrodziejstwami, - mimo naszych aktów nieposłuszeństwa - że niemożliwym jest, abyśmy je zliczyli. Nie wiemy, za które z nich mamy być bardziej wdzięczni: - za najlepsze z naszych dobrych uczynków, które On pozwolił nam uczynić; - czy za najbrzydsze nasze złe czyny, które On dla nas ukrył."